Du Yuns “Where we lost our shadows” er eit døme på korleis musikk kan vise oss enkeltmennesket i flyktningkrisen. Med hennar nysgjerrige øyre finn ho lydar med ansikt.

Komponist og musiker Du Yun med filmskaper Khaled Jarrar, © Qin Zhen

Du Yun er født og oppvokst i Shanghai i Kina, men flytta til USA i vaksen alder. Ho vann Purlitzerprisen for operaen Angel’s Bone i 2017, der trafficking er tema. Saman med filmskapar Khaled Jarrar har Du Yun laga konserten Where We Lost Our Shadows, som tek for seg flyktningkrisa og menneskets migrasjon gjennom alle tider. Du Yun er altså ein komponist som tek for seg store og vanskelege sosiale tema i kunsten sin.

På Context-samtalen før konserten løfta Du Yun fram det å vere nysgjerrig som avgjerande for sitt kunstnarskap. Det er der nøkkelen ligg – i det å vere nysgjerrig ligg det også ei respekt. Då går du ikkje inn i tema, tradisjonar eller kulturar og trur du har forstått dei på førehand.

Framfor seg held perkusjonist Shanya Dunkelmann ei sirkulær plate av ein slags gullfarga cellophan. Det blafrar som vind. På videoen ser vi glimt i frå eit telt i ein flyktningleir. Det går i svart, og menneska på videoen går inn i natta. Vi ser lys i det fjerne og høyrer høge smell frå trommene til Dunkelmann. Vi fylgjer ein syrisk familie som kryssar Egeerhavet. Det er dramatisk, dystert. Men Jarrar har fokusert på familien sine glimt av glede, håp, framtidsdraumar.

Fra “Where we lost our shadows”, © Signe Fuglesteg Luksengard / Ultima

Når heile Oslo Sinfonietta blir med, høyrer vi dette fokuset i lydbiletet også. Det er tette, vindskeive klangar. Støt frå blåsarar. Brå og flytande lydar om kvarandre. Musikken er tvitydig og stiller spørsmål – vi ser bileta frå uventa vinklar. Det er eit komplekst lydbilete som rører seg som ei organisme.

Musikken er menneskeleg på fleire måtar. Det openbare er måten solistane Ali Sethi og Sofia Jernberg blir brukt. Sethi sine qawwali raga set spor i strykarane som flyt rundt i ein skeiv sørgesong. Sofia Jernberg med sine utvida, nærast ekstreme songteknikkar hviner og skrik, skjærer gjennom orkesteret.

Det som er smertefullt å møte i denne konserten er det vakre i det einskilde mennesket, skriv Ballades anmeldar, © Signe Fuglesteg Luksengard / Ultima

Slik Jarrar peikar på enkeltmenneske i videoen, peikar Du Yun på enkeltmenneske i musikken og har gitt alle lydane ein sterk identitet. Orkesteret, frå blåsarane, frå kontrabassen, fiolinane, perkusjonen – det er lydar med ansikt. Dette er ikkje ein konsert som med utropsteikn peikar på det smertefulle. Det som er smertefullt å møte i denne konserten er det vakre i det einskilde mennesket.

Før konserten har Du Yun og solist Ali Sethi holdt ei kort innføring i konteksten dette verket står i og korleis Sethi sine ragaer blir brukt. Vi som i tillegg var på samtalen tidlegare på kvelden, har no mange knaggar å lytte etter. Dette er noko som somme finn problematisk, som tvangstrøyer. Eg opplever i utgangspunktet lytteknaggane som positivt denne gongen. Du Yun vil nemleg fortelje.

Kva ER det som skjer no?
Om eg hadde nokre lytteknaggar på Where we lost our shadows stod eg heilt på bar bakke då OK Miss sette i gong. Kunstpop er det nokon som kallar det, men det er ikkje noko godt ord. Det kan ein jo godt kalle alt anna ein ikkje klarar å finne rett bås til. Alt hende på ein gong under dette settet.

Det første eg tenkjer – med vidopne, positivt innstilte øyrer – er at dette er elendig fri-impro med null medvit rundt lyd og retning. Det rare var at det ikkje var anti heller. Eller meta. Og ikkje er det vittig. Faktisk, så er det ikkje interessant ein gong! I starten.

For eg nullstiller meg. Eller rettare sagt – ho nullstiller meg. Ordet kompromisslaus har blitt utslitt i tekstar om musikk. Du Yun gjer akkurat som ho vil. Altså – heilt på ekte som ho vil.

Tilbake på bar bakke høyrer eg…backing track?? Karaoke? Vi går frå friimpro til karaoke til tacky heis-blues til punk til kva-i-alle-dagar-skjer-no. Det er nesten som eg vil skrive “En helsprø forestilling!”. Men eg gjer det ikkje.

OK Miss får meg til å smile, til å først og fremst glede meg over at – nei, du har faktisk ikkje høyrt alt.

La meg berre lytte
Sjølv om kvelden starta med fullsette stolrader, var det ikkje mange sjelene igjen i Jakobskirka til siste sett som set i gong klokka 22. Ali Sethi opnar sitt trio-sett med å vise ein musikkvideo han har laga, og fortel om korleis denne vart teke i mot på sosiale medier som ein bodskap om fred mellom India og Pakistan. Då mediene i landa dekte oppblussinga av konflikta, samla pakistanarar seg og inderar om videoen og kommenterte med meldingar om kjærleik.

Dette er ei vakker og viktig forteljing, men det er litt underleg å sjå musikkvideo med lydspor, i staden for å høyre liveversjonen. Vi får også ei innføring i tradisjonane, og Sethi fortel historia bak songane han syng. Igjen – dette kan vere viktig. Men eg må innrømme at no byrjar det å bli nok prat. Det er ikkje Sethi sin feil. Men etter ein så lang kveld, med så mykje kontekst, skulle eg ønske meg at vi berre fekk lov å lytte.

Det sagt – stemma til Ali Sethi treff langt inn i brystkassa. Den er enormt rik. Nettopp difor vil eg berre lytte.

Sanger Ali Sethi, © Signe Fuglesteg Luksengard_Ultima

Trommeslagar Shanya Dunkelmann var, som Ali Sethi kalte det, “the powerhouse of the evening”. Ho var med på alle tre konsertane og eg anbefaler ei oppdagingsreise i katalogen hennar. Ho har eit vanvittig kreativt og variert spel. Ho høyrde like godt heime uansett uttrykk.

Denne kvelden vart lang. Dei tre konsertane står i lag, under same billett, same tagline – traditions under pressure. Men det var eigentleg tre frittståande konsertar eg heller skulle opplevd kvar for seg.

Publisert:

Del: